Z reguły stres kojarzony jest z negatywnymi, niepożądanymi skutkami jego oddziaływania. Jednak możemy wyróżnić dwa rodzaje stresu: stres pozytywny, motywujący oraz stres negatywny, demotywujący, powodujący z czasem negatywne konsekwencje zawodowe, społeczne i zdrowotne.

To czy stres będzie negatywny czy pozytywny , zależy zarówno od stawianych pracownikowi wymagań, od jego fizycznych, emocjonalnych i intelektualnych możliwości radzenia sobie z nimi w danej chwili, jak i od wsparcia ze strony przełożonych i współpracowników, na które może liczyć w miejscu pracy. 

Jak stres oddziałuje na człowieka?

W sytuacji stresu w organizmie człowieka zachodzą zmiany, które można nazwać reakcją stresową. Reakcja ta może objawiać się:

  • zwiększonym wydzielaniem hormonów, przyśpieszoną akcją serca, pogłębionym i przyśpieszonym oddechem, zwiększeniem napięcia mięśni, wzrostem ciśnienia krwi, przyśpieszonym procesem przemiany materii,
  • odczuciem silnych emocji, takich jak strach, złość lub gniew,
  • brakiem koncentracji, nie zwracamy uwagi na otoczenie,
  • jesteśmy pobudzeni, niecierpliwi, odczuwamy przymus działania.

Kiedy stres w miejscu pracy staje się groźny?

Gdy wymagania pojawiają się często, trwają długo, są tak duże, że przekraczają możliwości człowieka lub osoba nie posiada wiedzy, umiejętności lub wsparcia innych osób potrzebnego do poradzenia sobie z nimi – problemy nie zostają rozwiązane i reakcja stresowa trwa cały czas. Osoba znajduje się w stanie ciągłego napięcia, pobudzenia, aktywacji wszystkich opisanych wcześniej układów wewnętrznych organizmu. W zależności od sytuacji i przyczyny stresu może odczuwać też rożnego rodzaju przykre uczucia, takie jak  strach, lęk, złość, gniew. Gdy napięcie utrzymuje się przez długi czas, osoba może zacząć tracić siły, odczuwać wywołane nim zmęczenie i bóle mięśniowo-szkieletowe. Przedłużający się stres zamiast do aktywności zachęca więc do oszczędzania energii. Osoba jest niechętna działaniu, jakimkolwiek zmianom i dodatkowym obowiązkom w pracy. Gdy sytuacja w miejscu pracy nie ulega zmianie, z czasem może pojawić się także apatia, smutek, poczucie bezradności, poczucie winy, utrata zaufania do samego siebie, a w końcu także utrata zaufania do przełożonych i współpracowników, utrata zaufania do firmy.

Przyczyny stresu w miejscu pracy

Długotrwały, chroniczny stres w miejscu pracy najczęściej jest powodowany przyczynami tkwiącymi w tzw. psychospołecznych warunkach pracy, tj. w przeciążeniu ilościowym pracą, przeciążeniu jakościowym pracą, niedociążeniu jakościowym pracą, ograniczonym zakresie kontroli nad pracą, niejasnością roli zawodowej, konfliktem roli zawodowej, brakiem wsparcia ze strony współpracowników i przełożonych oraz w fizycznych warunkach pracy.

Poznanie przyczyn stresu w miejscu pracy to pierwszy krok do redukcji jego poziomu. Krok następny to ewentualne podjęcie działań mających na celu zapobieganie wywoływanych nim negatywnych skutków zdrowotnych.

Czy pracodawca ma obowiązek przeciwdziałania stresowi w pracy?

Obecnie nie ma ustawy lub przepisów prawa oddzielnie regulujących zagadnienia stresu w pracy. Obowiązkiem pracodawcy jest jednak ochrona zdrowia i życia pracowników poprzez zapewnienie im bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, w tym także psychospołecznych warunków pracy.

Zgodnie z przepisami pracodawca zobowiązany jest stosować środki zapobiegające chorobom zawodowym i innym chorobom związanym z wykonywaną pracą, a także oceniać i dokumentować ryzyko zawodowe wynikające z określonych prac. O wynikach oceny ryzyka należy poinformować pracownika.